Archive for the ‘Uncategorized’ Category

કાળાં નાણાંની કથાની અછાંદસ ગઝલ

નવેમ્બર 20, 2016

ડિઝાઇન ગણી’તી તે ડાઘ નીકળ્યો

સિંદરી ગણી’તી તે નાગ નીકળ્યો

કોયલ ધારી’તી તે કોયલા થયા ’ને

હંસની જગ્યાએ તો કાગ નીકળ્યો

હાથ બાળ્યા પછી સમજાય છે

ફૂલ ગણ્યો’તો તે આગ નીકળ્યો

પકડી રાખ્યા’તા તે પ્રેત નીકળ્યા

છોડી દીધો’તો તે લાગ નીકળ્યો

નોટો ભરી’તી તે કાગળ થઈ ગઈ

મિંદડી ગણી’તી તે વાઘ નીકળ્યો

 

(ડિઝાઇન = જીવનમાં કાળા નાણાંની ચમકદમક

ડાઘ = સાધારણ માણસની દૃષ્ટિએ શરમજનક

સિંદરી = પોપાબાઈનું રાજ

નાગ = મજબૂત કાયદો

કોયલ = મમતા બેનરજીની શુદ્ધ છબિ

કોયલા = ભ્રષ્ટાચારમાં ભાગ

હંસ = અરવિંદ કેજરીવાલની શુદ્ધ છબિ

કાગ = કેજરીવાલની કાગારોળ

ફૂલ = બજાર સાથે મૈત્રીપૂર્ણ ભાજપનો ઇતિહાસ

આગ = બાળી નાખનારી વસ્તુ

પ્રેત = “હોત તો”ના નિઃસાસા

લાગ = VDIS

મિંદડી/વાઘ = ભારતીય જનતા – અને એનો પ્રતિનિધિ, મોદી)

Advertisements

ઉખાણું

માર્ચ 25, 2014

પાડતાં પહેલાં પડું છું
ગોતતાં પહેલાં જડું છું
મારું કામ કરું છું
છતાં બધાંને નડું છું!

(જવાબ: રસ્તા પરનો ખાડો)

Walking on thin ice

જુલાઇ 10, 2013

(Written on July 10, 2013)

(First time I felt like writing a poem in English. I wonder whether I could have captured the feeling in Gujarati.)

When the need to help the world

And the want to help the world

Exceed far more than

The capacity to help the world

And when all the happiness that

We can impart and enjoy seem to be

In the  self-absorbed heads of others or

In the indifferent hearts of others or

In the inept hands of others

On such a cold, cloudy, slow day

It feels like walking on thin ice!

આ બ્લૉગ પરથી સારી ગઝલો ક્યાં ગઈ?

જૂન 4, 2012

તમને યાદ હોય તો આ બ્લૉગ પર “સાંગોપાંગ ગઝલો”ની લિંક નીચે ઢગલાબંધ ગઝલો હતી. તે ક્યાં ગઈ?

ઘટસ્ફોટ કરું તે પહેલાં એક આડવાત.

બ્લૉગ અને પુસ્તકમાં પાયાનો એક ભેદ છે. બ્લૉગમાં તાજું લખાયેલું પહેલાં દેખાય અને પુસ્તકમાં વાસી લખાયેલું પહેલાં દેખાય. અર્થાત્ જો સસ્પેન્સ નવલકથા બ્લૉગ પર લખીએ તો કોણે ખૂન કર્યું તે પહેલું વંચાય! 🙂 આમ, પુસ્તકો લખવા માટે બ્લૉગનું માધ્યમ જરા ટેડું છે.

હવે હું વર્ડપ્રેસના બ્લૉગ પર પુસ્તકાકારે રચનાઓ મૂકતાં હું શીખી ગયો છું. મેં ગઝલોનું દીવાન કાઢવા ધાર્યું છે. આથી બધી સાંગોપાંગ ગઝલોની સાગમટે બદલી કરી નાખી છે – “અમારે આયખે” નામના બ્લૉગ પર. અર્થાત્ અહીં. હજુ એમાં ગઝલો ઉમેરવાનું ચાલુ છે.

બ્લૉગના ચતુર વાચકો જાણી જ ગયા હશે કે દીવાનનું નામ “અમારે આયખે” રાખવાનો વિચાર છે.

આપ એ બ્લૉગ પર પણ પધારો અને ગુજરાતીના પહેલા ઓનલાઇન દીવાનને અને પહેલા ઓનલાઇન તૈયાર થઈ રહેલા પુસ્તકને આશિર્વાદ આપો!

સ્ટીવ જોબ્સનું મૃત્યુ

ઓક્ટોબર 6, 2011

અમારે કોમ્પ્યુટર વાળાને તો જાણીતો માણસ. બાકીનાને માટે આઇપોડ, આઇપૅડ, આઇફ઼ોન, એપલની પાછળનો હાથ. ફ઼િલમના શોખીનો માટે પિક્સારનો સ્થાપક.

જનમે તે જાય અને ધંધાની સફળતા તે કંઈ માપદંડ નથી. સ્વાદુપિંડનું કેન્સર થયું હોય તો જવાનું લગભગ નક્કી જ કહેવાય. સ્ટીવ જૉબ્સની રીતે દરેકને ધંધો ચલાવવો ન પણ ગમે. એપલ કે પિક્સારપણ કંઈ સર્વગુણસંપન્ન કંપની નથી. દરેક પેઢીમાં રત્નો તો પેદા થતા જ રહે છે. સ્ટીવ જૉબ્સ ગયો પણ બીજા ઘણા છે અને આવશે. સંસ્કૃતિના પેટાળમાં આવા અનેક રત્નો પડ્યા પણ હશે અને ભુલાઈ પણ ગયા હશે.

દુઃખ થાય એક દૃષ્ટા ગુમાવવાનું.

એથી પણ મોટું દુઃખ છે કે એ આટલું બધું માત્ર ૫૬ જ વર્ષમાં કરીને ગયા – અને મને ૪૦ થયાં. એની સરખામણીએ મેં શેક્યો પાપડ ભાંગ્યો નથી.

મર્યાદિત જીવનનો મોહ ન કરવો તે સફળતા હોય કે ન હોય પણ એનું આ રીતે તેલ કાઢી લેવું તે સફળતા છે.

આપણી સંસ્કૃતિમાં આવા માણસો પાકવાના કેમ બંધ થઈ ગયા છે? આપણે કેમ અચાનક અંબાણીઓ કે નારાયણમૂર્તિ કે સલમાન ખાન જેવી અડધી સફળતાને પૂજવા માંડ્યા છીએ? આપણામાં શું ખૂટે છે?

મક઼બૂલ ફ઼ીદા હુસૈનનું અવસાન – એક કાયર પ્રતિભાની વિદાય

જૂન 9, 2011

જાણીતા ચિત્રકાર મક઼બૂલ ફ઼ીદા હુસૈનનું અવસાન થયાના સમાચાર સાંભળ્યા.

મને તો ઇમ્પ્રેશનીઝમની અને ક્યુબિઝમની વચ્ચેના તફ઼ાવતની પણ ખબર નથી. એમનાં વખાણ થતાં હોય છે એટલે મારા મતે એ પ્રતિભાશાળી ચિત્રકાર હતા તેટલું ચોક્કસ!

જમણેરી અંતિમવાદીઓએ એમના ચિત્રો પર હુમલો નહોતો કરવો જોઇતો તે પણ પાકું. ખાસ કરીને એનાથી હિન્દુ ધર્મને વધુ નુક્સાન ગયું છે. હિન્દુ આઇકોનોગ્રાફ઼ી (મૂર્તિકલા/ચિત્રકલા) (દેવતાઓની પણ) નગ્નતાની વિરુદ્ધ નથી. એ હુમલા પછી જમણેરી કાર્યકરોએ આપણી આઇકોનોગ્રાફ઼ીના આ મહત્ત્વના પાસાંથી કલાકારોને વેગળા કરી દીધા.

એનો અર્થ શ્રી હુસૈન કંઈ વીર કલાકાર નહોતા. મારા મતે એ કાયર વ્યક્તિ હતા.

એમણે એ હુમલા પછી પોતાના અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યની આડે છુપાવાની જગ્યાએ પોતાના ધર્મનાં ચિત્રો બનાવી બતાવવાની જરૂર હતી – અને ઇસ્લામ ધર્મનાં ચિત્રો બનાવનારા કોઈને પણ પોતાનો નૈતિક ટેકો જાહેર કરવાની જરૂર હતી.

કદાચ ઇસ્લામ પોતાના સન્માનિત પાત્રોને નગ્ન ચિતરવાની રજા આપવાની ઉદારતા ન પણ બતાવે – અને શ્રી હુસૈને ઇસ્લામિક ચિત્રોમાં નગ્નતા બતાવવી તેવો પણ આગ્રહ નથી. ઇસ્લામમાંથી જ સારા ચિત્રોની પ્રેરણા મળે તેવા અનેક પ્રસંગો તો ઇસ્લામના બિન-અભ્યાસુ એવા મને જ યાદ છે – અને નગ્નતાની ક્યાંય જરૂર નથી:

  • સૂ્ક્ષ્મતર અહિંસા: મહમદ સાહેબ કામ કરતા બેઠા હતા અને અઝાન થઈ. ઊઠવા ગયા ત્યારે ખ્યાલ આવ્યો કે એમના ઝબ્બાની ચાળ પર બિલાડી સૂઈ ગઈ છે. એમણે કાતરથી પોતાના ઝબ્બાનો ખૂણો કાપી નાખ્યો જેથી નમાજ પણ સચવાય અને બિલાડી પણ ન પરેશાન થાય! [આ વાત હું અવારનવાર મારાં બાળકોને ધર્મનું તત્ત્વ સમજાવવા કરું છું.]
  • શ્રદ્ધા: હજરત રાબિયાનો રોટી ગણવાનો પ્રસંગ
  • વિનમ્રતા: હજરત ઉમર(?)ની મિસરના સૂબા બનવા પહેલાંની બંદગી
  • કરુણા: શહાદતે કરબલા – ઇમામ હુસૈનની શહાદત
  • ચમત્કાર: હલાકુનું બગદાદમાં મૃત્યુ
  • અદ્ભુત રસ: મહમદ સાહેબની યરૂશાલેમ સુધીની મેરાજ
  • વિજય: ક્રુઝેડમાં સલાહુદ્દીનનો વિજય અને તેની રિચાર્ડ પ્રથમ સાથેનો પ્રસંગ ; ઇસ્તંબૂલ પર મહમદ બીજાની જીત
  • પ્રેમ: હુમાયૂં કર્માવતીનો રાખડીનો પ્રસંગ – હુમાયૂં તરફ઼નું ચિત્ર

વિકીપિડિયા પર ઇસ્લામના તૂર્ક ચિત્રોની ભરમાર છે. આથી ઇસ્લામના આધારે ચિત્રો બનાવવા તે ઇસ્લામિક છે જ.  હુસૈન સાહેબના કેટલા ટકા ચિત્રો ઇસ્લામિક પરંપરાને આધારે છે?

પોતાના અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય માટે પારકા છોકરા જતિ કરવાનો દંભ એમણે નહોતો કરવો જોઇતો. અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યની બંદૂક પારકા ધર્મના પ્રતીકોના ખભે શા માટે ફોડવી જોઇએ? જો ભારત અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય આપે છે તો ઇસ્લામ પણ ભારતીય જ છે ને? ચિત્રો ફડાવાના જ હતા અને ગુંડાઓ સાથે બાખડવાનું જ હતું તો ભારતને ઇસ્લામની ભવ્યતાનો પરિચય કરાવીને એવું કરવામાં શો વાંધો? સરવાળે ઇસ્લામ અને ભારત બન્ને સમૃદ્ધ થાત!

મારો શ્રી હુસૈન સામેનો વિરોધ તે મુસલમાનોનો વિરોધ નથી. મારો વિરોધ બૌદ્ધિકોની કાયરતા સામે છે. મારો વિરોધ “તારું મારું સહિયારું પણ મારું મારા બાપનું” જેવા દંભ સામે છે.

જો એ ભારતમાં ટકી રહ્યા હોત અને સાચા અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય માટે લડ્યા હોત તો આજે દેશમાં અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય બે ડગલાં આગળ હોત અને મારા જેવા કેટલા હૃદયના અંતસ્તલેથી એમને શ્રદ્ધાંજલિ આપતા હોત.

નોધ:

હું જમણેરી છું, હિન્દુ છું. મારા મતે ધિક્કાર તે ભૂલ છે. હિન્દુ ધર્મ ધિક્કાર તરફ ઢળશે તો હિન્દુઓનું દુર્ભાગ્ય હશે.

સગર્વ રીતે કહું છું કે  હું ભારતીય મુ્સલમાનોનો ઋણી છું. મને ભારતીય મુસલમાનોએ જ ઉર્દૂ, તબલાં, ગઝલ અને ગણિત શિખવ્યાં છે.

મને ગર્વ છે કે મારા દેશમાં અમીર ખુસરોએ ઉર્દૂ બનાવી અને સુધારખાં ઢાઢીએ તબલાં બનાવ્યા. મને ચાસણીની મિઠાઈઓ ભાવે છે. મને સિવેલાં કપડાં ગમે છે. હું ગઝલો લખું છું. આ બધું ભારતમાં મુસલમાનો ન હોત તો ન આવ્યું હોત.

મારા રૂમ પાર્ટનરો મુસલમાનો રહ્યા છે. ભારતમાં હું મુસલમાન લત્તાઓમાં કેટલાય વરસો રહ્યો છું.

ભારતીય મુસલમાનોને તો છોડો, મારા મિત્રો, પાડોશીઓ, ફ઼ૂટબોલ ટીમના પાર્ટનરો અને સહકાર્યકર્તાઓ પાકિસ્તાની, બાંગ્લાદેશી, ઇન્ડોનિશિયન, ઇરાની, તૂર્ક, અરબ, જોર્ડની, અલજિરિયન મુસલમાનો પણ રહ્યા છે.

कस्मै देवाय न: हविषा विधेमः?

જાન્યુઆરી 6, 2011

દુઃખની વાત છે કે આટલા ટૂંકા સમયમાં મારે બીજી અંજલિ લખવાની થઈ. સિંહબાળ નરેન્દ્ર દવે પણ ગયા.

મને એમનું ઓછું-આછું સ્મરણ છે.

“ઇન્ડો-સોવિયેત કલ્ચરલ એસોસિયેશન”ના કામોમાં મારા નાનપણમાં એમને જોયેલા તેવું યાદ છે. [હા ભાઈ, એ ય જમાનો હતો! અમારાથી આગલી પેઢીના લોકો સોવિયેત રશિયાથી બહુ અંજાયેલા અને “સર પે લાલ ટોપી રુસ્સી” રાખીને ફરતા. મારી પેઢી તે લોકોની અપેક્ષાથી વિરુદ્ધ, તદ્દન જમણેરી નીકળી.]

મારા પિતાજીને ૧૯૮૦ના દાયકામાં “ગુજરાત સાહિત્ય સંગમ” દ્વારા “હાસ્યસમ્રાટ જ્યોતીન્દ્ર દવે એવોર્ડ” મળવાના ધમધમાટમાં એમને છેલ્લે જોયેલા. હજુ અમારી પેઢીને તો સૌરાષ્ટ્રના સિંહ છેલભાઈની વાતો જાણીતી. એમના એ પુત્રરત્ન – અને એમની વાતો પણ ક્યાં ઓછી સાંભળેલી? ટીનએઇજર છોકરો એમની સાથે શી વાત કરે? એને સમજણ શી પડે?

પછી તો ગોર્બાચેવ આવ્યા અને બર્લિનની દિવાલ પડી અને નરેન્દ્રભાઈ સંભળાતા ઓછા થઈ ગયા. કદાચ ઉંમરનો તકાજો પણ હોય, કદાચ ગુજરાતમાં જમણેરી બુલડોઝર ફરી વળ્યાની હતાશા પણ હોય.

હા, એક અસર છોડી ગયેલા – નીડરતાની. પોતે જે સાચું માને છે તેને માટે કંઈ પણ કરી છૂટવાને તૈયાર. ક્યારેક લાગે છે કે માણસ જેને સાચું માને છે તેને માટે નીડર રહેવું જોઈએ કે જે સાચું છે તેને માટે?

મારી સાયન્સ ફ઼િક્શન નવલકથા ’પરકાયાપ્રવેશ’માં મેં કંઇક આવું પૂછ્યું છે: સત્ય શું છે? સત્ય અંતે બચે છે કે અંતે બચે છે તે સત્ય છે? અંત જ છે ખરો?

એ આર્યસમાજીને ઋગ્વેદના પ્રશ્ન દ્વારા અંજલિ:

कस्मै देवाय न: हविषा विधेमः? [કયા દેવતાને માટે આપણે બલિ ચડાવીએ છીએ?]

ગહેકતો મોરલો, મહેકતું માણસ

જાન્યુઆરી 3, 2011

ગઈકાલે ગુજરાતી સંસ્કૃતસમાજે એક ગહેકતો મોરલો અને મહેકતું માણસ ગુમાવ્યું! સ્વ. દિલીપ ધોળકિયા હવે નથી.

મીઠપવાળા માનવી જ્યારે આ જગ છોડી જાશે,

કાગા એની કાણ ઘરોઘર મંડાશે!

એમનો પ્રત્યક્ષ પરિચય મને મારી દસેક વરસની ઉંમરે થયેલો. એમને [ અને એમના કનિષ્ઠ પુત્ર (અને જાણીતા સંગીતકાર) રજતભાઈને અને ઉદય મઝુમદારને] મેં આશરે ત્રણેક કલાક એમના એક કૌટુંબિક પ્રસંગે સાંભળ્યા. ત્યારે મને લાગેલું કે ભરે ઉનાળે અષાઢ જામ્યો છે અને મોરલા ટહૂકે છે. – પણ એતો કલાકારની કલા.

મીઠપ ખાલી ગળે તો ઘણાને વસે છે. આ વ્યક્તિ એથી આગળ કેટલાય ગણી મીઠપ ભરીને આવેલી તેનો પરિચય તે પછી મને અવારનવાર થતો રહ્યો.

૧૯૯૨માં ગાંધીનગરમાં અક્ષરધામનું ઉદ્ઘાટન થયું ત્યારે આખા સંગીતસમારોહની વ્યવસ્થા એમના શિરે. એ સમયે હું ગાંધીનગર હતો – જીવન શરૂ કરતો હતો. આવડા મોટા સમારોહની જવાબદારીમાંથી સમય કાઢી, ગાંધીનગરના બીજા છેડે મારી આઠ બાય દસની રૂમમાં એ આવ્યા, જમ્યા, આશિર્વાદ આપ્યા અને કલાકો વાતો કરી. આવી સાલસતા મેં બહુ ઓછી વિભૂતિઓમાં દીઠી છે.

ત્યારે મને ખરેખર સમજાયું કે “કરારવિંદભૂધરં સ્મિતાવલોકસુંદરં” એટલે શું? ઈશ્વરતત્ત્વ “ભૂધર” છે. મોટાં મોટાં કામ સંભાળે છે. છતાં તે “કરારવિંદ” – કોમળ છે અને “સ્મિતાવલોકસુંદર” છે. માટે જ તેના સામીપ્ય પામેલા અને સારૂપ્ય તરફ઼ જતા ભક્તો પણ આવા થતા જાય છે. અક્ષરધામના ઉદ્ઘાટનની વ્યવસ્થાનો આજે પણ દાખલો દેવાય છે – અને છતાં સ્વ. દિલીપભાઈની પાસે મારી પાસે આવવાનો સમય હતો!

એ પછી સ્વ. દિલીપભાઈની સાથે અલપઝલપ સંપર્ક રહ્યો.

હમણાં – એક માસ પહેલાં મારે અડધી રાતે અચાનક જ તેમના (એમના જ્યેષ્ઠ પુત્ર કંદર્પભાઈના) અમદાવાદના ઘરે જવાનું થયું. મારી બેલ સાંભળીને એ નેવું વર્ષનો જુવાન ડોસો બારણું ખોલવા ધસી આવ્યો – અને હસીને આવકાર આપ્યો.

નવાઈ તો ત્યાં કે એ મને વગર ઓળખાણ આપે જ ઓળખી ગયા અને મારા તાજામાં તાજા સમાચારોથી એ વાકેફ઼ હતા! આ વાત મારા હૃદયમાં બેસી ગઈ. મારાથી પચાસ વરસ નાનો અને મારા કરતાં નગણ્ય સિદ્ધિ મેળવનારો માણસ અડધી રાતે અચાનક મુલાકાત લે તો મને તેના છોકરાંના નામ યાદ આવે? શું મારી અંદર એટલી સહૃદયતા છે?

સ્વ. દિલીપભાઈને તો સામીપ્ય મળી ગયું. મને દિલીપભાઈ એક આદર્શ અને ધ્યેય આપીને ગયા છે. હું એમની જેમ “કરારવિંદભૂધરં સ્મિતાવલોકસુંદરં” થઈ શકીશ કે કેમ?

હું પ્રયત્ન કરીશ, દિલીપભાઈ!

2010 in review

જાન્યુઆરી 3, 2011

The stats helper monkeys at WordPress.com mulled over how this blog did in 2010, and here’s a high level summary of its overall blog health:

Healthy blog!

The Blog-Health-o-Meter™ reads Wow.

Crunchy numbers

Featured image

A helper monkey made this abstract painting, inspired by your stats.

A Boeing 747-400 passenger jet can hold 416 passengers. This blog was viewed about 4,100 times in 2010. That’s about 10 full 747s.

 

In 2010, there were 301 new posts, not bad for the first year! There was 1 picture uploaded, taking a total of 4kb.

The busiest day of the year was April 22nd with 83 views. The most popular post that day was પ્રેમ.

Where did they come from?

The top referring sites in 2010 were gu.wordpress.com, WordPress Dashboard, wahgujarat.com, google.co.in, and mail.yahoo.com.

Some visitors came searching, mostly for બાળગીતો, હાલરડાં, હાઈકુઓ, वीर रस, and शृंगार रस.

Attractions in 2010

These are the posts and pages that got the most views in 2010.

1

પ્રેમ February 2010

2

ગઝલ એટલે શું અને તેની આસપાસ વપરાતા શબ્દોની સાદી સમજ March 2010
11 comments

3

આ બ્લૉગ વિષે અને મારા વિષે August 2010
4 comments

4

મૃત્યુની ગઝલનુમા નઝમ August 2010
5 comments

5

Licensing and Copyright January 2010
3 comments