कस्मै देवाय न: हविषा विधेमः?


દુઃખની વાત છે કે આટલા ટૂંકા સમયમાં મારે બીજી અંજલિ લખવાની થઈ. સિંહબાળ નરેન્દ્ર દવે પણ ગયા.

મને એમનું ઓછું-આછું સ્મરણ છે.

“ઇન્ડો-સોવિયેત કલ્ચરલ એસોસિયેશન”ના કામોમાં મારા નાનપણમાં એમને જોયેલા તેવું યાદ છે. [હા ભાઈ, એ ય જમાનો હતો! અમારાથી આગલી પેઢીના લોકો સોવિયેત રશિયાથી બહુ અંજાયેલા અને “સર પે લાલ ટોપી રુસ્સી” રાખીને ફરતા. મારી પેઢી તે લોકોની અપેક્ષાથી વિરુદ્ધ, તદ્દન જમણેરી નીકળી.]

મારા પિતાજીને ૧૯૮૦ના દાયકામાં “ગુજરાત સાહિત્ય સંગમ” દ્વારા “હાસ્યસમ્રાટ જ્યોતીન્દ્ર દવે એવોર્ડ” મળવાના ધમધમાટમાં એમને છેલ્લે જોયેલા. હજુ અમારી પેઢીને તો સૌરાષ્ટ્રના સિંહ છેલભાઈની વાતો જાણીતી. એમના એ પુત્રરત્ન – અને એમની વાતો પણ ક્યાં ઓછી સાંભળેલી? ટીનએઇજર છોકરો એમની સાથે શી વાત કરે? એને સમજણ શી પડે?

પછી તો ગોર્બાચેવ આવ્યા અને બર્લિનની દિવાલ પડી અને નરેન્દ્રભાઈ સંભળાતા ઓછા થઈ ગયા. કદાચ ઉંમરનો તકાજો પણ હોય, કદાચ ગુજરાતમાં જમણેરી બુલડોઝર ફરી વળ્યાની હતાશા પણ હોય.

હા, એક અસર છોડી ગયેલા – નીડરતાની. પોતે જે સાચું માને છે તેને માટે કંઈ પણ કરી છૂટવાને તૈયાર. ક્યારેક લાગે છે કે માણસ જેને સાચું માને છે તેને માટે નીડર રહેવું જોઈએ કે જે સાચું છે તેને માટે?

મારી સાયન્સ ફ઼િક્શન નવલકથા ’પરકાયાપ્રવેશ’માં મેં કંઇક આવું પૂછ્યું છે: સત્ય શું છે? સત્ય અંતે બચે છે કે અંતે બચે છે તે સત્ય છે? અંત જ છે ખરો?

એ આર્યસમાજીને ઋગ્વેદના પ્રશ્ન દ્વારા અંજલિ:

कस्मै देवाय न: हविषा विधेमः? [કયા દેવતાને માટે આપણે બલિ ચડાવીએ છીએ?]

Advertisements

4 Responses to “कस्मै देवाय न: हविषा विधेमः?”

  1. પંચમ શુક્લ Says:

    એ જમાનાના સંભારણાના ઉલ્લેખ સાથે આ ગઝલ આદ આવી ગઈ:
    મારો ય એક જમાનો હતો કોણ માનશે? (રૂસવા મઝલુમી)

    નાનપણમાં અનેક રશિયન લેખકોને ગુજરાતી અનુવાદ દ્વારા માણ્યા છે એય કેમ ભૂલાય?

    છેલભાઈની વાતો પણ કેટલી બધી જાણીતી!

    આખરી લીટીમાં તમારું દુ:ખ અને કાળની રહસ્યમય નિયતિને અર્થગર્ભિત રીતે સાંકળી ચિરાંકિત અંજલિ આપી દીધી.
    कस्मै देवाय न: हविषा विधेमः? [કયા દેવતાને માટે આપણે બલિ ચડાવીએ છીએ?]

  2. પંચમ શુક્લ Says:

    પરકાયાપ્રવેશ વાંચવાની ઈચ્છા છે. ક્યાંથી મળી શકે?

  3. ’પ્રમથ’ Says:

    ’પ્રવીણ પ્રકાશન’, ઢેબર રોડ, રાજકોટ. ૩૬૦૦૦૧. ગુજરાત, ભારત.

  4. ’પ્રમથ’ Says:

    દુઃખ એ કે ઘણા તેજસ્વી લોકો ડાબેરી હતા. તેમની મેધા ડાબેરી દેશોના ભ્રમણાત્મક પ્રચારમાં શી રીતે સિત્તેર વર્ષ રહી શકી?

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s


%d bloggers like this: